"Gewoon gunnen toch?"

 

“Je mist de X-factor.” Tegenwoordig is televisiekijkend Nederland gefascineerd door het systematisch afkeuren van mensen op t.v. Programma’s als Idols of Xfactor geven mensen zoals jij en ik de kans om jezelf te bewijzen of publiekelijk ten schande gemaakt te worden. Blijkbaar genieten mensen ervan dat anderen gewoon weg “niet doen”.

 

Toch hoeven we voor dit soort praktijken niet de fictieve realiteit van de televisiewereld te gebruiken. Op straat kan je je eigen X-factor ook testen. Om niet teveel in de commerciële televisie sfeer te blijven hangen, geef ik het een andere naam; namelijk de “gunfactor”*. Denk hierbij niet aan gun, als geweer of wapen. De ‘gunfactor’ is dat wat jij in je hebt, waardoor andere jou een bepaald iets gunnen. “Gewoon gunnen toch!”

 

Ik ken mensen die echt gewoon alles voor elkaar krijgen. De een krijgt bij verschillende supermarkten gratis boodschappen, omdat hij de caissières weet te verleiden. De ander zegt dat hij in zijn oude woonplaats, waar hij meerdere malen wél werd aangehouden, eigenlijk nog nooit echt een boete maar slechts waarschuwingen heeft gehad.

 

Ik zelf ben nog nooit gematst door een politieagent. Ik kan met “mijn verhaal” niet de overtreding verzachten en ik krijg mijn boetes. Ik weet dat, want bij politieagenten mis ik de ‘gunfactor’. Ik ken niemand die bij de politie werkt, dus dat corrupte “ons kent ons” spelletje kan ik niet meespelen. Verder ben ik natuurlijk het type, waar naar mijn idee,  Oom Agent op neer kijkt. De arme student, die langharige, magere, hippieachtige on-man. Om agenten je te laten matsen, moet je eerst ook meer deel uit maken van hun macho “He-man” wereld. Ik ben nou eenmaal niet gespierd en heb geen kort haar. De snor heb ik wel, maar gelukkig combineer ik deze met een baard.

  

Het probleem is natuurlijk dat een ambtenaar geen robot is. Zijn persoonlijke gevoelens zullen altijd zijn acties beïnvloeden. Zo blijft de streetlevelbureaucrat** altijd normatief of subjectief in zijn acties, en kan hij mensen matsen of naaien.  

 

Maar ook in het openbaar vervoer merk je dat de buschauffeur geen robot is. Hij kiest er ook voor of hij mensen gunt of niet. Zo kom ik weer terug bij mijn punt over het testen van je eigen gunfactor op straat.

 

Een paar weken terug stond ik bij Centraal Station op de nachtbus naar Wilnis te wachten. Ik had het ontzettend koud, want er was een snijdende wind. Ik had er in het begin voor gekozen om in de FEBO te hangen, simpel weg om onder de warme blower te staan. Toen ik later weer bij de halte ging staan, kwam de bus 10 minuten eerder dan gepland. Ik deed mijn haar even in een staart en veegde de slaap uit mijn ogen. Met overdreven vriendelijkheid en een glimlach vroeg ik heel keurig aan de buschauffeur of ik al eerder in de bus mocht in stappen, omdat het zo koud was. “Ik betaal van te voren wel, zei ik nog zelfverzekerd, overtuigd dat ik naar binnen zou mogen. De buschauffeur antwoordde: “Nee! Dat kan niet. Het gaat niet. Vroeger kon het nog wel.” Even later stapte hij uit de bus en ging naar de buschauffeurkantine waar hij 10 minuten warm zat, terwijl ik verkleumde op de halte.

 

Ik wist dat ik dus bij deze buschauffeur de gunfactor miste. Wat me stoorde was vooral het feit dat hij zei: "Vroeger kon het nog wel."  Wat moest ik hiervan denken? Doelde hij op “vroeger toen er nog geen rasta’s of andere allochtonen naar Wilnis met de nachtbus gingen” en gunde hij mij het niet om eerder dan gepland in een warme bus te vertoeven? Of hield hij zich gewoon strict aan de regels, en speel ik nu een overdreven slachtofferrol? Ik zal het nooit te weten komen…

  

*    Ik weet niet of de term gunfactor al door andere mensen gebruikt wordt. Bij deze zou ik de term graag willen introduceren, als het niet eerder is gebruikt.

 

**        Zie “Wildplassen: Een dure grap.”

In de auto draai ik meestal een cd of sluit ik een mp3 aan, maar ik wil het nieuws altijd wel even horen. Het is alleen zo dat het nieuws niet overal op dezelfde tijd begint. Als het nieuws op Radio 1 net afgelopen is, dan begint het op 538 en daarna kun je het ook nog eens op Fun-X horen. Ik verwacht niet anders dan dat dezelfde onderwerpen de revue passeren, maar het belachelijke is dat ze niet eens de moeite nemen om zelf de persberichten – die zij ontvangen van het ANP¹ - te herschrijven in eigen woorden. Het is dat de stemmen anders zijn op de verschillende zenders, want anders zou je zeggen dat je telkens naar dezelfde zender luistert.

 

Een ander goed voorbeeld zijn de gratis kranten – Spits en Metro – die ’s ochtends uitgedeeld worden. Wanneer je de kranten naast elkaar legt, dan kun je zien dat ze allebei hetzelfde schrijven over de onderwerpen. Ze nemen tenminste nog wel de moeite om het een en ander te herschrijven, maar de inhoud is praktisch gelijk. In een iets andere volgorde en met (iets) andere bewoordingen worden de artikelen in twee verschillende dagbladen geplaatst. Metro is het snelst groeiende dagblad ter wereld en wordt in Nederland dagelijks gelezen door gemiddeld 1,7 miljoen mensen.² Daarmee neemt de invloed van Metro op de beeldvorming door de media toe.

 

Het idee van de verschillende onafhankelijke kranten die Nederland kent (NRC, Volkskrant, Telegraaf etc.) moet voor competitie zorgen op de markt om een objectieve verslaggeving te realiseren. In de Verenigde Staten wordt hiervoor de term fair and balanced³ vaak gebruikt. Dit moet de massa het idee geven dat zij een keuzemogelijkheid heeft zodat de mensen kunnen genieten van de persvrijheid⁴ die in de Grondwet gegarandeerd wordt.  

 

Stille censuur

 

De media in Nederland is lang zo vrij nog niet. Zij zijn onafhankelijk noch objectief. De verslaggeving van het nieuws is voor het grootste gedeelte afhankelijk van de vaste bronnen die veel journalisten en mediabedrijven – zoals het ANP en PCM – hebben in de politiek, bedrijfsleven en elke andere sector van het maatschappelijk veld. Deze vaste bronnen geven (inconsistente) informatie door aan de media, die dat vervolgens bijna letterlijk overnemen in de verslaggeving. Wat wij als massa te zien en te horen krijgen is vaak de precieze informatie waarvan de bronnen het goed vinden om te publiceren. Zij – de bronnen – schrijven als het ware mee aan hetgeen wij te horen krijgen, terwijl jij en ik weten dat het de taak van de media is te ontleden wat er aangeleverd wordt en door te zoeken naar de achterliggende belangen en inzichten. Dat zijn de zaken die de media hoort door te geven aan ons, want anders zijn ze overbodig. Op deze manier is de kern van informatie subjectief en dat vindt zijn uitwerking in halve (onjuiste) verslaggeving.

 

Goede voorbeelden zijn de oorlogen in Afghanistan en Irak. Omtrent de rol van Nederland worden geen vragen gesteld door de media. We horen wat de Nederlandse overheid onderneemt en verder niks, daar moeten we het mee doen. Als het een beetje meezit volgt er een korte statement of uitleg door een betrokkene. Als het niet meezit hoor je zelfs pas achteraf wat er is gebeurt, maar worden vooralsnog geen vragen beantwoord die ingaan op de achterliggende redenen voor het überhaupt aanwezig zijn of meehelpen aan de oorlog. Niemand heeft de regering gevraagd waarom (toenmalig) minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot een contract voor de Koninklijke Shell heeft binnengehaald die afhankelijk is van een oliepijplijn die langs Uruzgan (bekende naam?) moet gaan lopen.⁵ Tegenwoordig zijn de aanslagen en bloedige gevechten in Afghanistan en Irak praktisch vergeten. Ik mag al blij zijn als ik daar iets over hoor bij het korte nieuws. Daarmee wordt de ernst van de situatie in de oorlogen de grond in gedrukt. Zolang de media ervoor kunnen zorgen dat de massa niet te veel aandacht besteed aan de negatieve aspecten van de oorlog, dan kan de overheid – die hier de grootste belangen heeft – volharden in het beleid dat ze voeren.

 

Deceptie

 

Om de levensstandaard hoog te houden in het Westen wordt oorlog gevoerd in het Midden-Oosten, Afrika en Latijns-Amerika. Of het nu gaat om olie, drugs, diamanten, metaal of andere grondstoffen die de Westerse economieën draaiende houden, de massa wordt er blind voor gehouden. De grootste consumenten van de oorlogen die vandaag de dag gevoerd worden zijn wij: het Westen. De auto waar je in rijdt, de ring die je om hebt en zelfs de belasting die je betaalt aan de overheid. Geld dat wordt gestopt in zowel de oorlog zelf als de uitkomst daarvan. Het overnemen/opkopen van de zaken die veroverd zijn om in het Westen op de markt te kunnen gooien (of duur verkopen aan degenen van wie het gestolen is). Vroeger ging dat in de vorm van kolonialisme, maar dat is niet meer ‘acceptabel’ volgens het zelfbeschikkingsrecht van landen zoals vastgesteld in het VN-Verdrag van 1966.⁶ Dus wordt het nu op een meer donkere manier gedaan, namelijk achter de schermen. We zien de oorlog en diens gevolgen op tv, maar de ware redenen voor de conflicten in Afghanistan, Irak, Palestina, Sierra-Leone, Sudan, Ethiopië, Colombia, Venezuela (om er een paar te noemen) zijn afgeschermd voor de massa. En wat doen de media? Niks. Ze lopen blind achter de bronnen aan, want als zij de bronnen niet tevreden houden dan zullen het wellicht geen bronnen meer zijn in de toekomst. Dat betekent dat de bronnen macht hebben: de macht om de massa in onwaarheden te doen geloven. De leugens – zoals de aanloop naar Iraqi Freedom – worden aangenomen als waarheid en met dat uitgangspunt worden de conclusies getrokken. Als men gelooft in een leugen, dan wordt de leugen waarheid in zijn gevolgen.⁷

 

De media is een onmisbaar orgaan in het leven van de mens in een politieke wereld. Een individu kan nooit op zichzelf overal achter komen en diepgang vinden in elk belang van bijvoorbeeld een oorlog. Er is een orgaan nodig met de capaciteit en expertise om de waarheid achter het nieuws (van de bronnen) boven water te halen. De zaken die besproken worden in het nieuws komen natuurlijk niet uit de losse duim – daar ga ik van uit – en zonder de media zou de mens een stuk minder geïnformeerd worden over de situatie in conflictgebieden. Het probleem is alleen dat de media van het nieuws kunnen maken wat ze willen. Zij kunnen de onderwerpen aankaarten die zij willen en vanuit invalshoeken die hen (en hun bronnen) goed uitkomen. Het is de primaire taak van de media om de waarheid achter het nieuws boven water te halen, maar daarin falen zij en kunnen de donkere oorlogen stilzwijgend voortduren.

 

Passiviteit van de massa

 

We krijgen niet de antwoorden waar we recht op hebben. De pers is niet zo vrij als we altijd gedacht hebben en de waarheid is vaak niet zo absoluut als zij je willen doen geloven. Er zijn veel inconsistente verhalen die in de media circuleren over verschillende onderwerpen zoals bijvoorbeeld de oorlog in Irak. Maar, het feit dat de media incomplete informatie verschaft is niet de enige reden dat de massa over het algemeen onwetend is over een aantal zaken die het fundament raken van de maatschappij. Het is aan het individu zelf om kennis te vergaren. Het is aan het individu zelf om door de regels heen te lezen en zelf vragen te stellen. De passiviteit van het individu moet vervangen worden door een actieve zoektocht naar de waarheid.

 

De grootste veiligheidsdienst (CIA) van de wereld wist niet dat er aanslagen gepleegd zouden worden in de Verenigde Staten, maar slechts enkele uren na de aanslagen wisten ze ineens alles over de terroristen. Het sterkste gebouw ter wereld (WTC) is door een vliegtuig met de grond gelijk gemaakt, maar een papiertje uit het vliegtuig heeft het overleefd en daar stonden de namen van Bin Laden en zijn compagnons op. Twee kleine voorbeelden van zaken die gebruikt zijn om tot de oorlog in Afghanistan over te gaan. Hier zijn geen vragen over gesteld door de media of de massa, terwijl het objectief gezien hele domme en onwaarschijnlijke uitingen zijn geweest. Het zijn wel zaken die een hele grote invloed hebben gehad op het verdere verloop van de situatie. Dit is geen pleidooi tegen het officiële verhaal van 11 september (dat komt een andere keer), maar wat ik wil zeggen is het volgende:

 

Lees. Zet je televisie uit en start het internet op of neem er een boek bij. Ga eens na of de dingen die je vertelt worden kloppen of niet. Neem niet zomaar aan wat je verteld wordt. Als op het NOS-journaal wordt vertelt dat je naar de hemel gaat als je van de brug af springt, dan doe je dat ook niet. Lees. Laat anderen niet voor je denken, maar denk voor jezelf.

 

Bronnen

 

1 ANP: Werkwijze

http://www.anp.nl/over_anp_werkwijze.html

2 Metro: Achtergrond

http://www.metronieuws.nl/index.php?actie=pagina&pid=10

3 Fred Barnes (Hills College): “Is the Mainstream Media Fair and Balanced?”

http://www.hillsdale.edu/imprimis/2006/08/

4 Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden 2002: artikel 7, lid 1

http://www.minbzk.nl/contents/pages/7430/grondwet_NL_6-02.pdf

5 Het Echte Nieuws: “Wat Voor Motieven Schuilen er Achter de Nederlandse Missie in Uruzgan?”

http://www.hetechtenieuws.org/2006-10-07.htm

6 Amnesty International: VN-Verdragen (1966): BUPO, ECSOCU

http://www.amnesty.nl/encyclopedie_lemma/1690?PHPSESSID=b52c19d1f4228c577b01a309073e586f

7 Lawrence W. Hilliard (Clarion Voice): When Lies Become Truth

http://www.clarionvoice.com/tract2.html