"Gewoon gunnen toch?"

“Je mist de X-factor.” Tegenwoordig is televisiekijkend Nederland gefascineerd door het systematisch afkeuren van mensen op t.v. Programma’s als Idols of Xfactor geven mensen zoals jij en ik de kans om jezelf te bewijzen of publiekelijk ten schande gemaakt te worden. Blijkbaar genieten mensen ervan dat anderen gewoon weg “niet doen”.

Toch hoeven we voor dit soort praktijken niet de fictieve realiteit van de televisiewereld te gebruiken. Op straat kan je je eigen X-factor ook testen. Om niet teveel in de commerciële televisie sfeer te blijven hangen, geef ik het een andere naam; namelijk de “gunfactor”*. Denk hierbij niet aan gun, als geweer of wapen. De ‘gunfactor’ is dat wat jij in je hebt, waardoor andere jou een bepaald iets gunnen. “Gewoon gunnen toch!”

Ik ken mensen die echt gewoon alles voor elkaar krijgen. De een krijgt bij verschillende supermarkten gratis boodschappen, omdat hij de caissières weet te verleiden. De ander zegt dat hij in zijn oude woonplaats, waar hij meerdere malen wél werd aangehouden, eigenlijk nog nooit echt een boete maar slechts waarschuwingen heeft gehad.

Ik zelf ben nog nooit gematst door een politieagent. Ik kan met “mijn verhaal” niet de overtreding verzachten en ik krijg mijn boetes. Ik weet dat, want bij politieagenten mis ik de ‘gunfactor’. Ik ken niemand die bij de politie werkt, dus dat corrupte “ons kent ons” spelletje kan ik niet meespelen. Verder ben ik natuurlijk het type, waar naar mijn idee,  Oom Agent op neer kijkt. De arme student, die langharige, magere, hippieachtige on-man. Om agenten je te laten matsen, moet je eerst ook meer deel uit maken van hun macho “He-man” wereld. Ik ben nou eenmaal niet gespierd en heb geen kort haar. De snor heb ik wel, maar gelukkig combineer ik deze met een baard.

Het probleem is natuurlijk dat een ambtenaar geen robot is. Zijn persoonlijke gevoelens zullen altijd zijn acties beïnvloeden. Zo blijft de streetlevelbureaucrat** altijd normatief of subjectief in zijn acties, en kan hij mensen matsen of naaien.  

Maar ook in het openbaar vervoer merk je dat de buschauffeur geen robot is. Hij kiest er ook voor of hij mensen gunt of niet. Zo kom ik weer terug bij mijn punt over het testen van je eigen gunfactor op straat.

Een paar weken terug stond ik bij Centraal Station op de nachtbus naar Wilnis te wachten. Ik had het ontzettend koud, want er was een snijdende wind. Ik had er in het begin voor gekozen om in de FEBO te hangen, simpel weg om onder de warme blower te staan. Toen ik later weer bij de halte ging staan, kwam de bus 10 minuten eerder dan gepland. Ik deed mijn haar even in een staart en veegde de slaap uit mijn ogen. Met overdreven vriendelijkheid en een glimlach vroeg ik heel keurig aan de buschauffeur of ik al eerder in de bus mocht in stappen, omdat het zo koud was. “Ik betaal van te voren wel, zei ik nog zelfverzekerd, overtuigd dat ik naar binnen zou mogen. De buschauffeur antwoordde: “Nee! Dat kan niet. Het gaat niet. Vroeger kon het nog wel.” Even later stapte hij uit de bus en ging naar de buschauffeurkantine waar hij 10 minuten warm zat, terwijl ik verkleumde op de halte.

Ik wist dat ik dus bij deze buschauffeur de gunfactor miste. Wat me stoorde was vooral het feit dat hij zei: "Vroeger kon het nog wel."  Wat moest ik hiervan denken? Doelde hij op “vroeger toen er nog geen rasta’s of andere allochtonen naar Wilnis met de nachtbus gingen” en gunde hij mij het niet om eerder dan gepland in een warme bus te vertoeven? Of hield hij zich gewoon strict aan de regels, en speel ik nu een overdreven slachtofferrol? Ik zal het nooit te weten komen…

*    Ik weet niet of de term gunfactor al door andere mensen gebruikt wordt. Bij deze zou ik de term graag willen introduceren, als het niet eerder is gebruikt.

**        Zie “Wildplassen: Een dure grap.”

“Het kan ook anders” een gevleugelde uitspraak van een vriend van mij, is voor mij een systematische mantra geworden die ik opzeg (zowel binnensmonds als uitgesproken) wanneer ik zie en ervaar hoe “wij” op straat (zeg openbare ruimte) met elkaar omgaan. De afgelopen maand zat ik vol met prachtige anekdotes, die allemaal een mooi beeld geven van hoe beroerd mensen elkaar op straat behandelen.  

Zo zat ik een op een doodgewone zaterdagavond in de bus naar Amsterdam. De sfeer is dan altijd anders. Dames zijn opgemaakt, Heren zijn al flink aangeschoten, het is immers uitgaansavond nr. 1. Toch zien we in die bus dezelfde sfeer verkrachters die zich ook manifesteren in het uitgaanscircuit.  Terwijl ik aan het praten was met vage kennissen van mij, zag ik drie forse hooligan/skinhead types met een hond de bus instappen. Zij straalden agressiviteit uit.  Hooligan 1 begon als eerste te klagen: “ Waarom moet ik voor m’n hond betalen, als al die fucking Amerikaanse toeristen ook niet voor hun bagage betalen.?!” In gedachten gaf ik hem gelijk. De tweede hooligan begon nu te kankeren, de buschauffeur werd voor alles uitgemaakt. Hoe hij het in zijn hoofd haalde om de jongens te laten betalen voor de hond! Toen liepen de hooligans verder en wilden ze zich manifesteren als dé moeilijkste gasten van de avond.  “Wat een kankerlijer die kankerchauffeur!”  Op dat moment sloeg er iets bij mij in, ik had genoeg van hun ‘sfeerverkrachting’. “E man, het kan ook anders”, zei ik terwijl de sfeerverkrachters mij passeerden. “Waat?!” was de reactie van Hooligan 2 op mijn opmerking. Geërgerd doordat hun manifestatie was aangetast, vervolgde hij met: “Heb je soms problemen met kanker”. Omdat ik het woord zelf ook gebruik wanneer ik vloek, kon ik eigenlijk alleen reageren met: “Nee, maar die buschauffeur doet gewoon zijn werk man, daarom; het kan ook anders weet je?” Hooligan 2 tikte nr.1 en 3 aan, en ik voelde mijn bijdehante glimlach krimpen. “Het is zaterdagavond..Laten we het gezellig houden!”, werd mijn goedmakertje.” “Het is gewoon verkankerd dat je voor je hond moet betalen.” Met  “Okee ik mijn ding, jij je ding..” sloot ik de nutteloze discussie af. In die korte tijd had ik toch wel verzet geboden tegen hun sfeerverkrachting.

Naderhand, de hooligans al uitgestapt, verklaarde ik aan mijn kennissen dat ik wel degelijk bang was. Een tweetal mannen voor vertelden daarop aan mij dat ze blij waren met mijn reactie. Ik antwoordde kort met: “Ja dat hoort gewoon.” Zwak vond ik ze, gewoon twee grote volwassen mannen zonder ballen. Als zij zich ook geraakt voelden door de manifestatie, hadden ze ook een afkeurende reactie moeten geven op het gedrag van de hooligans. Iedereen die zich ergert aan asociaal gedrag, moet daar wat van zeggen. We hoeven dit soort shit echt niet te accepteren! Nederland toon verzet, geef niet toe aan sfeerverkrachters. Wanneer je hieraan toegeeft, laat jezelf domineren. Zonder reactie verlies je je trots en waardigheid. Op een bepaald moment kan dit tot het einde van de tolerantie (waarvan we nu nog het laatste staartje kunnen ervaren), de vrije maatschappij en simpele democratie leiden.