Ik had liever geen aandacht aan hem besteed, en toch blijf ik het doen.  Is hij de druppel die de emmer doet overlopen? De druppel die ervoor zorgt  dat we opstaan, en op zoek gaan naar een droge plek. Wie wil er nu tegenwoordig nou nog nattigheid? Mensen zoeken liever het droge, en nemen afstand van de emmer die binnenkort iedereen natte voeten zal geven.

Ik stoor me echt aan die druppel, begrijp me niet verkeerd.  Want ik weet dat we de kraan al lang dicht hadden kunnen draaien. Maar we hebben toegekeken tot de laatste druppel erin viel. Het was duidelijk dat het opschuiven van de emmer geen zin zou hebben.  Iemand zou zich er aan stoten en iedereen kreeg dan  natte voeten.

Het liefste zouden we natuurlijk de emmer leeg gooien en de kraan goed dicht draaien. Mocht het dan nog ergens druppelen dan kan de lege emmer de druppel opvangen in een lege diepte vol droogte. Veel mensen wilden de emmer leeggooien,  maar kregen nattigheid. De emmer is immer s zwaar en bij het tillen valt het water  links en rechts. De groep die het altijd droog wilde houden, en toekeek hoe de emmer zich vulde, namen het de leeggooiers kwalijk.  En ik geef toe sommige van de leeggooiers gingen roekeloos om met de emmer en lieten met opzet water vallen. Zodat de droge mensen eromheen toch natte voeten kregen.  Duidelijk wordt de scheidslijn tussen de mensen die niet bang zijn voor natte voeten en  vechten om de emmer niet over te laten lopen en de mensen die graag hun voeten droog houden.  Niemand is goed of slecht. Laten we wel beseffen dat de emmer leeggooien niet meer kan, de emmer is te zwaar om te verplaatsen. Laten we de kraan dicht draaien en zorgen dat de emmer niet voller wordt.

Soms is het mogelijk je ongewenst te voelen in dit land. Het is vervelend om je erover uit te laten, omdat we allemaal kunnen beamen dat dit een van de beste landen ter wereld is om in te wonen. Nederland met haar sociale voorzieningen, haar tolerantie en haar vrijheid en eigen verantwoordelijkheid, blijft natuurlijk een topper. Toch zijn er bepaalde momenten dat je je ongewenst of niet op je plek kan voelen in Nederland.  Hoe komt het dat na 400 jaar slavernij er nog steeds niet gekeken kan worden naar de foute beeldvorming die Sinterklaas en Zwarte Piet veroorzaken? Hoe komt het dat na al die jaren dat de voorouders van Indische Nederlanders  in het KNIL diende, dat mensen het verschil niet meer weten tussen Indisch en Indonesisch? Hoe komt het dat de duizenden Marokkaanse soldaten die Europa hielpen te bevrijden van de Nazi’s vergeten zijn, en tegenwoordig alleen nog maar verhalen de wereld in geholpen worden over Marokkaanse dramatiek in de Europese voorsteden?

Veel niet-westerse allochtonen of anders gezegd niet-witte Nederlanders kijken met angst naar de emmer. Ze willen geen nattigheid. Zoeken het droge. Sommige accepteren dagelijkse spetters  in hun gezicht en focussen op euro’s uit het Natte Nederland om mee te nemen naar drogere regionen.  Drogere regionen waar ze die euro’s goed kunnen gebruiken. Anderen pakken ook euro’s en spetters, raken afgeleid en zien het niet gebeuren dat ze repatriëren.

Veel autochtonen of Nederlandse Nederlanders of witte Nederlanders kijken ook met afgrijzen naar de emmer. Ook zij lopen het liefst langs de emmer en willen er vooral niet tegenaan stoten en spetteren. De mensen die de emmer willen leeggooien hebben verschillende etnische achtergronden. Stank voor dank krijgen ze, want de scheuten water die uit de emmer vallen, worden niet gewaardeerd door de mensen die zich in  een voor altijd droge omgeving wanen. De kraan dichtdraaien blijft moeilijk. Want er blijven mensen die de kraan openhouden, mensen die nog steeds genieten van de druppels en de grotere scheuten die uit de emmer vallen. Mensen die geen moeite hebben met natte voeten.

Is Geert Wilders de druppel die de emmer doet overlopen?  Ja, als we de uitspraken en ideologie niet bestrijden dan wordt Wilders van druppel langzaamaan steeds meer een pisstraaltje. Zo een pisstraaltje dat de emmer  binnenkort constant laat overlopen. En al het weggestopte, onderdrukte en opgekropte racisme beetje bij beetje uit de emmer laat sijpelen. Totdat de emmer simpelweg omvalt . Laten we alsjeblieft de kraan dicht draaien.

Jaarlijkse Racistische Kindoctrinatie

-Het Sinterklaas Dossier-

 

Begin oktober en de schappen liggen al vol. Chocolade letters, speculaas en pepernoten zijn de pioniers van de Sinterklaas invasie. Op de televisiezenders waar veel kinderprogramma’s worden uitgezonden, worden vanaf november precisie bombardementen uitgevoerd met duizenden “kindoctrinerende” reclames .  Wat voor speelgoed moeten de kids dit jaar hebben? Vandaag was de televisie intocht van Sinterklaas (gespeeld door Bram van der Vlugt), de jaarlijkse invasie zal nu zijn hoogtepunt gaan bereiken. Dus nu wordt je in je dagelijkse doen en laten geconfronteerd met Sinterklaas versieringen en aanbiedingen. Vijf december krijgen we uiteindelijk de kans om cadeautjes met elkaar te delen, en de materiële wensen van de kinderen te vervullen in de naam van Sint Nicolaas.

Sint Nicolaas is een bijzondere traditie die zijn wortels heeft in zowel katholieke als pre-Christelijke overleveringen en tradities. Ik zal in dit artikel proberen de verschillende oorsprongen van de Sinterklaas traditie toe te lichten. Daarbij zal ik een nadruk leggen op de symbolische positieve of negatieve waarde van de Sinterklaas traditie. Aan het einde van dit artikel schrijf ik over alternatieven voor het Sinterklaasfeest. Dit artikel moet een deel uitmaken van Het Sinterklaas Dossier. Dit dossier moet gevuld worden met verhalen, anekdotes en artikelen over Sinterklaas en andere vormen van geïnstitutionaliseerde en traditionele vormen van racisme die vastgeroest zitten in de fundamenten van Nederland.

 

Wie was Sinterklaas?

Nicolaas van Myra (Lycië, Klein Azië, tegenwoordig Turkije) was de bisschop van Myra in de derde of de vierde eeuw na Christus. Op 6 december 342 of 352 overleed Nicolaas. Later werd hij heilig verklaard, zijn (katholieke) naamdag werd 6 december. Verschillende legendes ontstonden rond Nicolaas. In de 13^e eeuw schreef de geleerde Jacobus de Voragine de Legenda Aurea waarin de legendes beschreven werden.

 

De Legenda Aurea vertelt onder andere hoe Nicolaas de drie dochters van een arme edelman redde van de prostitutie door hen een bruidsschat te geven. Dit deed hij door drie avonden na elkaar een gouden bol door het raam van hun slaapkamer te gooien. De derde nacht werd hij ontdekt door de edelman. Nicolaas wist hem te overreden het niet verder te vertellen.

 

Sint-Nicolaas is de beschermheilige van kinderen, ongehuwde vrouwen, kooplieden en schutspatroon van de zeelieden. Veel havensteden hebben Sint-Nicolaas als beschermheilige: Aberdeen, Amsterdam en Bari.

 

De Nederlandse Sinterklaas traditie

De Nederlandse Sinterklaastraditie begon in 1325 bij de inwijding van de Oude Kerk in Amsterdam. Op 6 december werden na de mis cadeaus aan de kinderen uitgedeeld. Tijdens de reformatie, met de opkomst van het protestantisme werd het katholieke sinterklaasfeest verboden. Tot 1648 werd de populaire traditie illegaal gevierd in de Onze Lieve Heer op Zolder kerk. Het Sinterklaasfeest wat van oorsprong een anonieme manier was om de minderbedeelden cadeautjes te geven, had ook een ruige platvloerse kant. Het was bekend dat Sinterklaas gepaard ging met kermis, openbare dronkenschap en opstootjes. De Amsterdamse onderwijzer Jan Schenkman maakte in 1850 het prentenboekje Sint Nicolaas en zijn knecht. Dit werd de doctrine van het moderne Sinterklaasfeest, met een Sint uit Spanje die zich verplaatst per stoomboot en vergezelt gaat met een Zwarte Piet die het  pedagogische strafelement symboliseerde. In 1887 werd de Sint Nicolaas kerk in Amsterdam ingezegend. Sindsdien zijn Amsterdam en Sinterklaas onlosmakelijk verbonden.

 

In Nederlands West-Indië werd in 1863 de slavernij afgeschaft. Tientallen jaren later dan in Britse en Franse koloniën was gebeurd. Met dit feit begint de discussie.

 

In hoeverre is er een relatie tussen slavernij, het koloniaal verleden van Nederland, en de viering van het Sinterklaasfeest met name de figuur van Zwarte Piet?

 

Zwarte Piet

Sinterklaas werkt niet alleen. Hij heeft een knecht; Zwarte Piet. De witte baas en zijn ondergeschikte zwarte metgezel zijn genoeg reden tot discussie. De oorsprong van de Zwarte Piet is ook omstreden en kent verschillende verhalen. Nicolaas van Myra zou op een slavenmarkt het Ethiopische jongetje Piter vrijgekocht hebben, waarop Piter hem trouw is gaan volgen. Andere verhalen zeggen dat Zwarte Piet de Moorse knecht is van de Sint.  De figuur van Zwarte Piet duidt ook op de link met voorchristelijke tradities. In christelijk perspectief is Sinterklaas de plaatsvervanger van de overwonnen voorchristelijke god Wodan. Wodan of Odin reed op een wit paard; Sleipnir en werd vergezeld door twee zwarte raven Hugin en Munin. Zij hielden Wodan geïnformeerd over wat de mensen deden. Een andere Germaanse god is Norwi, de zwarte vader des nachts, die de roe van de vruchtbaarheid droeg. Deze god wordt ook gezien als een voorloper van Zwarte Piet.

 

Zwarte Piet is zwart omdat hij door de schoorsteen gaat. Zijn gezicht is zwart van het roet. Zijn kleding lijkt die van een bediende,  sommige zeggen huisslaafkleding. Hij draagt een roe een typisch schoorsteenveger instrument. Het mag duidelijk zijn dat de Zwarte Piet figuur juist door al de verschillende oorsprongen zo een duidelijke vaste rol heeft gekregen.

 

Racisme

De tegenstelling tussen baas en knecht, lief en streng, wijs en dom komt in de figuren Sinterklaas en Zwarte Piet naar voren als de tegenstelling wit en zwart. Dit is natuurlijk uiterst kwalijk. Het vereist slechts een klein beetje inlevingsvermogen, om te kunnen begrijpen dat het Sinterklaasfeest uiterst kwetsend kan zijn voor delen van de bevolking. Ieder jaar wordt je geconfronteerd met witte mensen die zich schminken om jou huidskleur te evenaren. Daarnaast gebruiken ze pruiken, oorbellen en rode lippenstift om het uiterlijke stigma te bevestigen. Op televisie doen de Zwarte Pieten niet achterlijk. Ze zijn de serieuze werknemers van Sinterklaas Inc. Toch kennen we allemaal wel voorbeelden van mensen die wanneer ze hun schmink opgedaan hebben, een vrijbrief daarin zien om een Surinaams accent na te bootsen, zich dom of druk te gedragen. Zoals Celestine Robles van het Global Afrikan Congress benadrukt: “De sinterklaasviering, met bijbehorende zwarte pieten in het concept zoals tot uitdrukking wordt gebracht werkt een negatieve beeldvorming in de hand bij kinderen ten aanzien van zwarte Nederlanders van Afrikaanse afkomst, te weten de projectie van een superieur wit ‘ras’ uitgedrukt als de goed heiligman Sint Nicolaas tegenover een inferieur zwart ‘ras’ neergezet als de domme zwarte hulppiet, waardoor de superioriteit versus inferioriteit gedachte hoogtij viert, we moeten onze kinderen beschermen tegen dit kwalijke feest”

 

 

Protest

Het nationaal platform voor overleg en samenwerking tegen racisme en discriminatie (NPRD) bericht over een petitie die in november 2003 is aangeboden aan de Tweede Kamer via Kathleen Ferrier, toenmalig CDA kamerlid. Iwan Leeuwin, woordvoerder van het Global Afrikan Congress had samen met de andere organisaties veel moeite gedaan om uberhaupt deze petitie aan te kunnen bieden. In de petitie werd het Nederlandse kabinet opgeroepen actie te ondernemen ten aanzien van tradities die elementen bevatten die racisme bevorderen, en de zwart Afrikaanse en in de diaspora gemeenschap schade toebrengen.

We zijn inmiddels vijf jaar verder en het Sinterklaasfeest wordt nogsteeds op dezelfde kwetsende manier gevierd. Ik weet niet of dat specifiek sinds 2003 zo is, maar de aanval op Sinterklaas schiet bij veel Nederlanders in het verkeerde keelgat. Zoals duidelijk wordt in het youtube fragment, is de aanval op Sinterklaas een directe aanval op de Nederlandse identiteit.  Rita Verdonk speecht tijdens een Trots op Nederland rally: “Om te beginnen dames en heren, er is een sterke “Weg met ons” stroming. Die ons al jaren doet geloven dat onze cultuur niet bestaat.(…) Ze stellen bijvoorbeeld het Sinterklaasfeest ter discussie, en willen o-ver-al slavernijmonumenten!”  Dit is voor Straatpolitiek.nl de reden om het Sinterklaasfeest te bestempelen als een zogenaamde vorm van institutioneel racisme, wat vast zit in de fundamenten van de Nederlandse normen en waarden. Het maakt deel uit van de wortels van de Nederlandse cultuur.

 

Het is begrijpelijk dat Nederlanders de bijzondere Sinterklaas traditie aan willen houden. Ik vind het ook belachelijk dat er nu zo massaal op Amerikaanse wijze Kerstmis en zelfs Halloween gevierd wordt. Nederland valt ook ten prooi aan de globaliserings trend en er zijn cultuur-nationalisten die zich tegenwoordig genoodzaakt voelen uit te vinden waaruit de Nederlandse identiteit en cultuur bestaat.  “Het is maar een kinderfeest!” moet het credo zijn waarom Sinterklaas een onschuldige traditie is. Dat maakt protest tegen deze traditie uiterst moeilijk. Een tegenstander van Sinterklaas wordt dan gauw een kinderhater. Terwijl je zou kunnen stellen, dat ze het tegenovergestelde na streven.

 

Kinderen beschermen tegen deze kindoctrinerende traditie is eeen nobele zaak. Veel witte Nederlanders die zeker niet racistisch zijn, blijven het feest wel vieren. Logisch, het is een feest waarbij de familie de televisie uitzet, samenkomt en cadeautjes en tijd met elkaar deelt. Daar is ook niets slechts aan. De enige kritiek die je nog kan leveren, is die op niet-zwarte gelovigen. Hoe kan het dat jezelf christelijk of moslim noemt, als je je kinderen laat geloven dat ze zich braaf moeten gedragen, omdat ze dan door een man met een baard met materie beloond worden? Het lijkt mij dat moreel gedrag bij kinderen gestimuleerd moet worden met een besef van respect voor de Schepper, of vanuit humanistisch perspectief gewoon omdat het hoort. Niemand houdt van ongehoorzame kinderen.

 

Alternatieven

Lang heb ik nagedacht wat voor controversieële actie ik op poten kon zetten om het Sinterklaasfeest te sabotteren. Uiteindelijk ben ik nooit verder gekomen dan een persoonlijk boycot van alle Sinterklaas producten zoals pepernoten etc. Ik had moeite om de juiste actie te bedenken, die de vibes voor onwetende kids niet zou verpesten.

 

Een week geleden werd ik gewezen op het SanOost Kinderfeest. Sista Benji Magreth; een van de organisators verklaart: “We doen dit feest dit jaar voor de vierde keer. Ons doel is om onze kinderen een leuk feest te geven zonder dat ze zich rot of belachelijk hoeven te voelen. We gaan met ze zingen, eten, knutselen , naar verhalen luisteren en er komt een Surinaamse band die gezellige muziek voor ze gaat maken dus dat wordt heel gezellig. We gaan natuurlijk ook kado’s uitdelen maar zonder knechten en zonder bazen”. Blijkbaar is protest tegen Sinterklaas heel simpel. Zorg voor een vervangend feest. Haal je kinderen van school als Sinterklaas gevierd wordt, en zorg ervoor dat je ze betrekt bij een kinderfeest waar geen racistische elementen in verwerkt zijn. Zo zorg je ervoor dat ze zich niet achtergesteld voelen, bij kinderen die bijvoorbeeld cadeautjes (van Sinterklaas) krijgen rond 5 december.  

 

Duidelijk mag wezen dat wij van Straatpolitiek.nl streven naar een maatschappij waarin op serieuze respectabele wijze nagedacht kan worden over de vernietiging van geïnstitutionaliseerde vormen van racisme. Dat wij in Nederland na durven te denken over deze vormen van racisme die ons alledaags handelen vormgeven. En dat we de mogelijkheid bij onszelf leggen om het inlevingsvermogen in anderen bij onszelf durven te vergroten.

 

Bronnen en Informatie

 

-           Informatie over Sinterklaas

http://nl.wikipedia.org/wiki/Nicolaas_van_Myra

http://members.chello.nl/~l.de.bondt/SintNicolaas.htm http://forums.skadi.net/archive/index.php/t-79601.html

 

-           Protest

http://www.art1.nl/nprd/pers/zwarte_piet.htm

http://www.statemagazine.nl/state.php/article?data%5Barticleid%5D=3626

 

-           Speech Rita Verdonk

http://www.youtube.com/watch?v=_11mBfN48oM

 

-           Het alternatief: SanOost Kinderfeest

Wat?                Het SanOost kinderfeest; met Surinaamse band, knutselen, eten, sprookjes en cadeautjes voor kids in koto misi, sarong, djelabba, kabai of sari.

Wanneer?        30 november 2008 van 13.30 tot 18.00 uur

Waar?              Buurtcentrum Oosterpark, Derde Oosterparkstraat 159, te bereiken met tram 3, 7, 9 en bus 22, 37 en 41 

Dames en Heren,

Deze man heeft geen introductie nodig

 

 

Het probleem dat Manu aankaart is een dagelijks obstakel. Mensen die een idee in hun hoofd hebben benaderen je altijd met dat uitgangspunt als de enige echte waarheid. Niet bewust van het feit dat zij slechts kennis hebben genomen van enkele subjectieve informatiebronnen die het beeld voor hen al geschetst hebben, gooien zij zich zonder pardon en zonder blad voor de mond in een discussie die niet van hen is. Ik hou er niet van om ter verantwoording geroepen te worden voor zaken waar ik mij niet eens mee associeer. En het feit dat iemand verantwoording van je wil hebben over een zaak die de zijne niet is laat voor zich spreken: arrogantie.

 

De notie dat de Universele Rechten van de Mens (URM) de mensheid kan verenigen in een geheel waarin morele en ethische voorwaarden gesteld worden aan de deelname in een willekeurige maatschappij is een hopeloos ideaal. We moeten accepteren dat we niet hetzelfde denken noch handelen. Zoals Manu goed opmerkte is het universele karakter van de “rechten van de mens” slechts een kaping door een Westerse elite die bepaalde regelgeving aan de rest van de wereld op wil leggen. Ik heb er geen universele verklaring voor nodig die is ondertekend door niet eens een promille van degenen op wie het betrekking heeft. Deze universele verklaring staat niet voor eenheid van de massa, hoewel het de intentie is de massa dat te laten denken, maar universeel in deze context staat voor een kleine elite die bij elkaar gaat zitten om te bespreken welke kant de wereldpolitiek op moet de komende jaren om meer sociale controle te krijgen over de massa. Waarvan de URM slechts een voorbeeld is. Een kleine groep regeert de grote groep, dat is universeel. We moeten allemaal dezelfde kant opkijken, maar een ieder weet dat het nooit zal lukken. Waarom dan toch vasthouden aan geïnstitutionaliseerde symboliek die geen enkele praktische toegevoegde waarde heeft ten opzichte van het verenigen van de massa?

 

Een fundamentele fout die men maakt is het aannemen van hetgeen ze altijd zien als de werkelijk hoe die hoort te zijn. Want er scheelt nogal wat aan die werkelijkheid. Laten we het voorbeeld bij de barvrouw in de LOFT houden (ik was er zelf niet bij, maar ik vertrouw op Manu dat hij correct citeert): vrouwenbesnijdenis is inhumaan, en de universele rechten van de mens kunnen helpen deze problemen op te lossen. In het Westen zijn vrouwen vrij en gelijk is het idee hierachter. Maar waar Manu terecht op wees is als een vrouw vrij is en gelijk aan de man dan is er geen prostitutie. Hoeft een vrouw niet bang te zijn ’s avonds alleen over straat te gaan. Hoeft een vrouw niet financieel onder te doen voor de man. Hoeft een vrouw niet structureel afhankelijk te zijn van de moedwilligheid van haar omgeving. Hoeft een vrouw niet uit de kleren om respect te krijgen van de aanschouwer.

 

Te denken dat vrijheid in het Westen een gegeven is blijkt van onwetendheid. De vrijheid die wij in het Westen hebben is een keuze tussen zaken die aangeboden worden door de corporate elite. Dat is geen vrijheid. Dat is geestelijke opsluiting. In dat kleine hokje worden wij dusdanig tegen elkaar uitgespeeld dat er begrippen ontstaan zoals wij en jullie. Doordat rijke mensen zonder gevoel grote territoriale afbakeningen (je kent ze als landsgrenzen) hebben gemaakt, bestaat er zoiets als buitenlanders buiten houden. Waarbij de opgelegde idealen binnen de territoriale grenzen als hoogste uitgangspunt worden genomen en verplicht voor een ieder die het ongeluk heeft binnen die grenzen te wonen.

 

Op die manier ontstaan concepten zoals integratie, waarbij de buitenlander wordt aangekeken als verantwoordelijke. Dat terwijl integratie toch echt een begrip is dat actie van meerdere partijen impliceert. Anders zou het assimilatie zijn. We kunnen gewoon eerlijk zijn tegen elkaar, laten we voortaan praten over het assimilatiebeleid van Nederland, want dat is er aan de hand. Laatst nog kreeg ik zoiets naar mijn hoofd geslingerd. Ik riep in een paar verschillende talen dat ik er vandoor ging op mijn werk, krijg ik te horen: als jullie nou gewoon Nederlands zouden praten, dan konden jullie gewoon integreren. JULLIE? Men ziet jou niet staan. Op moment dat men met je praat, praten ze tegelijk tegen de rest van de “buitenlanders”. Je kunt er jaren over doen om je persoonlijkheid te laten zien, om jezelf vorm te geven in bepaalde kringen, maar er is slechts een enkele adem voor nodig om jou te vergelijken met de rest. Jullie. Waarom kan men dan niet gewoon je of u tegen mij zeggen? Het gaat altijd om de ander, nooit om jezelf. Dat is een eigenschap van veel mensen die mij echt kotsneigingen bezorgt. Het idee beter te zijn dan een groep mensen die niet blank zijn en niet opgegroeid zijn in het “o zo vrije Westen”.

 

Ik denk soms ook wel eens dat ik een bord op mijn hoofd heb waarop staat: UITLEG OVER ALLES! EN GRATIS! Laatst was er een vrouw in Syrië die haar knuffelbeer Mohammed genoemd heeft waarop de rechter besloot dat zij gestenigd moest worden of een ander alternatief om haar te straffen (voor zover ik hoorde van de vrager). Los van het misselijkmakende verhaal, kan ik ook best misselijk worden van het feit dat mij gevraagd wordt of dat wel of niet hoort in Islam. Je kunt zelf toch ook wel bedenken dat het bullshit is. Zeker na alle onderonsjes over Islam die gevoerd zijn.

 

Waar men in mijn omgeving de motivatie vandaan haalt om van mij een spreekbuis te maken voor alle “niet-blanke” aangelegenheden heb ik zelf misschien ook wel een beetje in de hand gewerkt door overal over te praten. Soms kan ik ook beter niets zeggen in plaats van de gesprekken aan te gaan, maar ik loop niet weg voor wie ik ben. Ik raad iedereen aan vooral te zeggen wat je op je kerfstok hebt. Mij doet het goed om over tal van zaken te spreken, ik vind het alleen jammer dat ik vaak gewezen wordt op dingen waar ik niks mee te maken heb. Het lijkt wel alsof ik een mening MOET hebben omdat anderen mij gaan vragen hoe de zaken in elkaar steken. Echter, willen ze niet weten hoe ik er over denk, maar zoals ik al vaker heb gezegd: het is om bevestiging te zoeken van hun eigen denkwijze.